Son günlerde en çok konuşulan konulardan biri şeftali fiyatları. Üretici, tarlada kilogramı 10-15 liraya kadar gerileyen şeftali için “zararına satıyorum” derken; market raflarında aynı ürün 80-100 liradan tüketiciye sunuluyor. Aradaki fark tam 10 kat. Peki bu uçurum nereden kaynaklanıyor? Ticaret Bakanlığı bu bariz tabloya neden müdahale etmiyor? Sorular çoğaldıkça vatandaşın öfkesi de büyüyor.
Aracılar ve Maliyet Çıkmazı
Üreticiden çıkan ürün sofraya gelene kadar birçok aracıdan geçiyor: komisyoncu, halci, nakliyeci, depocu, toptancı, perakendeci… Her bir halka kendi karını ve maliyetini ekliyor. Akaryakıt zamları nakliyeyi, asgari ücret artışları işçilik maliyetlerini, kira ve enerji giderleri ise market raf fiyatlarını doğrudan şişiriyor.
Bunun yanı sıra, bu yıl yaşanan arz-talep dengesizliği de belirleyici oldu. Geçen yıl zirai don nedeniyle şeftali rekoltesi 649 bin tona kadar gerilerken, bu yıl havaların normale dönmesiyle üretimin 1 milyon tonun üzerine çıkması bekleniyor. Ürün bolluğu tarladaki fiyatı düşürürken, ihracat kanallarının yetersiz kalması ve iç piyasaya yığılan ürünler, üreticiyi iyice zora soktu. Ancak bu bolluk, market fiyatlarına aynı oranda yansımıyor.
Ticaret Bakanlığı Ne Yapıyor?
Ticaret Bakanlığı, fahiş fiyat ve stokçulukla mücadele kapsamında oldukça yoğun bir denetim trafiği yürütüyor.
· 2025 verileri: Bakanlık, 2025 yılında 577 bin 771 firma ve 41,2 milyon ürün denetledi; fahiş fiyat, haksız ticaret gibi uygulamalara 2 milyar 658 milyon TL idari para cezası kesti.
· 2026’nın ilk 45 günü: Yılbaşından itibaren 48 bin firma ve 5,6 milyon ürün denetlenirken, fahiş fiyat ve stokçuluktan 506 milyon TL ceza uygulandı.
· Meyve-sebze özelinde: Nisan 2026’da Haksız Fiyat Değerlendirme Kurulu, iki toplantıda 243 işletmeye toplam 138,9 milyon TL ceza kesti. Bu cezaların önemli bir kısmı sebze-meyve fiyatlarındaki fahiş artışlar nedeniyle verildi.
Tüm bu rakamlar, Bakanlığın sahada olduğunu ve ceza kestiğini gösteriyor. Peki sorun neden çözülmüyor?
Denetim Neden Yetmiyor?
Sorunun temelinde, ceza kesmenin ötesine geçen yapısal zorluklar yatıyor:
1. Zincirin Karmaşıklığı ve Kanıt Zorluğu: Tarladan rafa uzanan zincir o kadar karmaşık ki, fiyat artışının hangi aşamada “haksız” olduğunu tespit etmek çoğu zaman mümkün olmuyor. Her aracı, “benim maliyetim arttı” diyerek fiyatı bir sonraki halkaya yansıtıyor. Bakanlık ancak açık bir stokçuluk veya kanıtlanabilir fahiş fiyat artışı durumunda devreye girebiliyor.
2. Maliyet Enflasyonu Baskısı: TÜİK verilerine göre tarımsal girdi fiyatları yıllık bazda yüzde 31,55 oranında arttı. Gıda enflasyonu ise Temmuz 2026 itibarıyla yıllık yüzde 37,53 seviyesinde. Girdi maliyetleri bu denli yüksekken, market fiyatlarının tamamen spekülatif olduğunu söylemek de gerçekçi olmaz.
Geçmişten Ders: Yağ ve Şeker Krizi
Bugün yaşanan şeftali krizi aslında yeni değil. Geçmişte ayçiçek yağı ve şekerde de benzer tablolar yaşandı. Üreticiden 2 liraya alınan ürünler, depolanarak vatandaşa 200 liradan satıldı. O dönemde de Bakanlık denetimler yaptı, cezalar kesti. Ama her seferinde aynı senaryo tekrarlandı: Fırsatçılar piyasayı bozdu, cezalar kesildi, ama kalıcı bir çözüm gelmedi.
Çözüm Nerede?
Vatandaşın tepkisi son derece haklı. 10 liraya alınan şeftalinin 100 liraya satılması, üreticiyi de tüketiciyi de mağdur eden bir çılgınlıktır. Bunun sorumlusu sadece bir zincir market ya da bir aracı değil; denetim mekanizmasının caydırıcı olmaması ve tedarik zincirindeki kayıt dışılıktır.
Ticaret Bakanlığı’nın yapması gereken, ceza kesmekten öte, tedarik zincirini şeffaflaştıracak, aracı katmanlarını azaltacak ve üretici ile tüketiciyi doğrudan buluşturacak kalıcı mekanizmalar hayata geçirmektir. Aksi halde, her yıl farklı bir ürün üzerinden aynı senaryoyu izlemeye, aynı öfkeyi yaşamaya mahkum oluruz.
Not: Ceza ve rekolte Rakamları değişiklik gösterebilir. Burada asıl anlatılmak istenen, fiyatlar konusundaki yaptırımların yanlış ilerleyişidir.